जीवन मृत्यु दुबै पुण्डरीक सूत्र -२
निचिको निवानो
अध्यक्ष, रिश्शो कोसेइ काइ
संस्थापकको जन्मको १२० औं वार्षिकोत्सवमा विचारहरू
यस वर्ष हाम्रो संस्थाको संस्थापकको जन्मको १२० औं वार्षिकोत्सव हो, र हालसालै कसैले मलाई, “संस्थापकको शब्द, कार्य वा आत्मा के हो जुन हाम्रा सदस्यहरूले प्राप्त गर्नुपर्छ?” भन्दा मैले इमानदारीपूर्वक निम्नानुसार जवाफ दिएँ:
“सबैको फरक व्यक्तित्व, अद्वितीय गुणहरू र जीवनशैली हुन्छ, त्यसैले संस्थापक त संस्थापक हुनुभयो, तर हामी प्रत्येकको लागि हाम्रा आफ्नै अद्वितीय गुणहरू प्रयोग गर्नु र अरूको सेवा गर्न सक्ने व्यक्ति बन्नु महत्त्वपूर्ण छ।”
शाक्यमुनि बुद्धले आफ्ना सबै शिष्यहरूलाई: “आफ्नो आत्म-दीप , र धर्मको लागि धर्म-दीप बन ।” भनी वचन छोड्नुभयो र यी शब्दहरूले , हामीले हाम्रा संस्थापकको मार्गदर्शनमा सिकेको धर्ममा र बुद्ध-प्रकृतिको अभिव्यक्ति भएका हामी आफैंमा भर पर्नु पर्छ, र हामी प्रत्येकले हाम्रो वरपरका मानिसहरूलाई प्रकाश, दया र न्यानोपन ल्याउन सक्दो प्रयास गर्छौं भन्ने कुरा हो । हामीलाई थाहा छ कि “आफ्नो लागि ज्योति बन्नु र धर्ममा भर पर्नु” महत्त्वपूर्ण छ, हामी प्रायः इच्छा र क्रोधको भावनाले बहकिन्छौं र हाम्रो शरीर र दिमागलाई नियन्त्रण गर्ने जगलाई बिर्सन्छौं। त्यसकारण, “संस्थापकको जन्मदिन उत्सव” जस्ता वार्षिकोत्सवहरूमा मात्र होइन, तर हरेक दिन, पुण्डरीक सूत्रमा बोधिसत्वको भावनालाई चिन्तन गर्नु र प्रत्येक दिन नयाँ भावनाका साथ बाँच्ने बानी बनाउनु महत्त्वपूर्ण छ। त्यसो गरेर, हामी आफूलाई नियन्त्रण गर्न सक्छौं र हाम्रो वरपरका मानिसहरूलाई उज्यालो पार्ने जीवन बिताउन सक्छौं।
गत महिना मैले भनेको थिएँ कि “हामी ब्रह्माण्डको सुरुवातदेखि नै ‘अनन्त जीवन’ बाँचिरहेका छौं।” त्यस भित्र, हामी हाल यस संसारमा मानवको रूपमा बाँचिरहेका छौं। यद्यपि, यो अविरल “अनन्त जीवन” मा केवल एक क्षणिक क्षण हो। यो टाढाको विगतदेखि भविष्यसम्म फैलिएको समयको रेखामा चम्किरहेको सानो, मधुरो प्रकाश जस्तै हो।
त्यसोभए हामीले किन यति छोटो क्षणको लागि “दुःखको संसार” भनिने यस संसारमा जन्म लिने चेष्टा गरयौ त ?
पुण्डरीक सूत्रले भन्छ कि हामी “यस संसारमा एउटा इच्छा लिएर जन्मेका थियौं।” त्यो इच्छा के थियो? त्यो बुद्धको इच्छालाई मूर्त रूप दिने र दुःखमा परेकाहरूलाई बचाउने इच्छा थियो। त्यसकारण, हामी “आफ्नो र अरूको दुःखलाई सकेसम्म कम गर्ने” बाटो खोज्छौं, र “सबैजना सद्भाव र खुशीमा बाँच्न सक्ने संसार” को इच्छाका साथ प्रयास गर्छौं – यसलाई हाम्रो जीवन र मानवको रूपमा यस संसारमा जन्मनुको अर्थको रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
यसबाहेक, केही मानिसहरूले यस संसारलाई “आत्माको विकासको लागि अस्थायी स्थान” को रूपमा वर्णन गर्छन्, जुन मलाई लाग्छ कि यो जीवन शैली र जीवनको दृष्टिकोणसँग सम्बन्धित छ जुन मैले पहिले धेरै पटक बोलेको छु: “भक्ति गर, भक्ति गर, मृत्यु नभएसम्म भक्ति गर, र पुनर्जन्म हुँदा फेरि भक्ति गर।” हाम्रो लागि, यस संसारमा “जीवन” आनन्द र दुःख अनुभव गर्न र एक व्यक्तिको रूपमा बढ्नको लागि एक बहुमूल्य स्थान र समय हो।
दोहोर्याउनुपर्दा, यस संसारमा जीवन अनन्त जीवनको भव्य योजनामा केवल क्षणिक क्षण हो। प्रोफेसर हारुओ साजी, जसलाई मैले गत महिना परिचय गराएको थिएँ, भन्छन्, मानव अस्तित्वको सम्पूर्णता त्यही एक क्षणमा सघन छ। यसबाहेक, हामीलाई यो बहुमूल्य जीवनको आशीर्वाद दिइएको छ र हामी आफ्नै इच्छाले यस संसारमा जन्मेका छौं भन्ने कुरालाई विचार गर्दा, हामीसँग यस संसारमा सानो घमण्ड वा लाभ र हानिको गणनामा डुब्ने समय छैन। यो किनभने, केन्जी मियाजावाका शब्दहरू, “सम्पूर्ण संसार खुशी नभएसम्म व्यक्तिगत खुशी असम्भव छ,” र बोधिसत्वको भावनालाई ध्यानमा राख्दै, हामीले करुणालाई बिर्सनु हुँदैन र एकै समय बाँड्ने हाम्रा साथीहरूलाई आनन्द दिने मानवको रूपमा बाँच्नु हुँदैन। यही कारणले गर्दा हामीलाई यस पृथ्वीमा जीवन दिइएको हो।
“प्राचीन बुद्ध र ख्रीष्टले पनि करुणाका साथ सिकाउनुभयो, ‘ब्रह्माण्डको दृष्टिकोणबाट आफूलाई अवलोकन गर्नुहोस्,'” कवि कुबोता कुहो भन्छन्। जब हामी ब्रह्माण्डीय दृष्टिकोण र जीवनको शाश्वत र अनन्त कार्यहरूलाई हाम्रो हृदयमा कुँद्छौं, तब हामी जीवन र मृत्युको चिन्तालाई जित्न सक्छौं र जीवनलाई पूर्ण रूपमा बाँच्ने हाम्रो संकल्पलाई बलियो बनाउन सक्छौं।
From Kosei, November 2026
