Cả sự sống lẫn cái chết đều nằm trong Diệu Pháp ①
Rev. Nichiko Niwano
President of Rissho Kosei-kai
Vượt qua “cái chết”
“Điều cốt yếu nhất của việc tu hành con đường Phật giáo là ‘độ thoát sinh lão bệnh tử’” –– đây là một đoạn trong bài pháp thoại mà Đức Khai Tổ đã nói về quan điểm về sinh mệnh của Phật giáo và cái chết của con người. Vì “cái chết” là biến cố lớn lao nhất trong đời người nên việc “độ thoát” những nỗi lo lắng, nỗi sợ hãi hay nỗi khổ sở chẳng hạn như “Nếu chết rồi thì sẽ thế nào”, “Tôi sợ chết”, “Tôi không muốn chết”, tức là vượt qua những điều đó, quả thực có thể nói là một trong những điểm chính yếu của con đường Phật giáo. Rồi từ đó sẽ có được sự yên tâm, đồng thời việc mài giũa tinh thần và thân thể với mong muốn bản thân và người khác có được niềm hạnh phúc chính là tinh tấn trên con đường Phật giáo.
Về cách đón nhận “sinh tử” vốn là một trong những điểm chính yếu đó của con đường Phật giáo, cho tới lúc này, tôi đã truyền tải quan điểm về sinh mệnh, ví dụ coi cái chết là việc trở về quê hương gọi là “sự sống lớn lao”, còn về sinh mệnh thì dẫn nguồn tham khảo là sách do thầy Haruo Saji, một nhà vật lý lý thuyết, viết ra mà cho rằng sinh mệnh của chúng ta và vũ trụ là một khối thống nhất, và “Nếu nói một cách cực đoan thì chúng ta đang sống đời qua sự vĩnh hằng mỗi ngày”.
Khi quan sát kỹ “sinh mệnh” từ một góc nhìn mang tính vũ trụ, vốn cũng tương thông với những lời dạy của kinh Pháp Hoa, chúng ta tất cả đều đang sống đời trong “sự sống vĩnh hằng” tiếp nối từ quá khứ kể từ khi vũ trụ hình thành cho tới tương lai. Nếu đón nhận như vậy thì tôi nghĩ rằng cái chết sẽ không còn là nỗi sợ hãi, và những nỗi u sầu hay nỗi lo lắng dính liền với cái chết cũng sẽ lắng dịu.
Người được cho là đã đối mặt với cái chết trong hiện thực và vượt qua nỗi khổ sinh tử nhờ tín ngưỡng của kinh Pháp Hoa – thứ thuyết giảng rằng sự sống của phật là vĩnh hằng, là nhà thơ Kenji Miyazawa. Trong bài thơ mở đầu bằng câu “Chẳng lâu nữa rồi ta sẽ chết / Hoặc hôm nay hoặc tới ngày mai”, Kenji đã thổ lộ tâm cảnh của bản thân rằng “Chết đi rồi ta về với chân không / Một lần nữa cảm nhận là mình / (lược) / Đó là Diệu Pháp Liên Hoa / Pháp bổn nguyên ấy chính là tên kinh”. Rằng, sau khi chết thì chúng ta sẽ trở về với “sự sống lớn lao” gọi là vũ trụ, rồi chẳng bao lâu sau đó sẽ đầu thai, điều đó đã được chỉ ra trong kinh Pháp Hoa.
Nhận ra chính mình đang sống đời “sự sống vĩnh hằng” thông qua kinh Pháp Hoa, Kenji, người đã được cứu rỗi khỏi những nỗi phiền muộn và nỗi khổ sở vì bệnh tật, lại viết thêm rằng “Sự sống chính là sự sống của Diệu Pháp / Cái chết cũng chính là cái chết của Diệu Pháp”. Điều đó có nghĩa là ông đã có thể đón nhận cả “sự sống” khi mắc bệnh lẫn “cái chết” đang ập tới với mình như nó vốn có, đúng theo tác dụng của Diệu Pháp (chân lý).
Chúng ta — những người sống đời “sự sống vĩnh hằng”
Kenji Miyazawa viết bài thơ này (“Tháng 2 năm 1929”) vào khoảng bốn năm trước khi qua đời, khi đó ông ba mươi ba tuổi và rất hiếm người ở độ tuổi trẻ như vậy có thể có quan điểm về sinh tử như thế. Tất nhiên, tôi nghĩ rằng không thể nghi ngờ việc ở đó có sự nâng đỡ từ những lời dạy của kinh Pháp Hoa.
Sau khi chết, không ai biết được bản thân mình sẽ đi đâu về đâu, sẽ trở nên như thế nào. Dẫu vậy, nếu được chỉ dạy rằng ngay cả bây giờ lẫn sau khi chết chúng ta vẫn luôn sống đời “sự sống vĩnh hằng” thì chúng ta sẽ có được sự thanh thản trong tâm hồn. Niềm vui của Kenji khi gặp được Kinh Diệu Pháp Liên Hoa và biết được về kinh này, chẳng phải cũng có thể nói là niềm vui mà cả chúng ta, những người cùng chung tín ngưỡng, cũng có thể nếm trải được hay sao ạ?
Bản thân tôi trước đây cũng từng thưa rằng “Sau khi nhìn tận mắt thái độ sống của Đức Khai Tổ, người đã thanh thản trở về quê hương của sinh mệnh, tôi đã có thể đón nhận cái chết với một cảm xúc bình thản với suy nghĩ rằng ‘A, giá mà mình cũng có thể chết đi như thế’”, và cảm xúc trong lòng ấy cho đến nay vẫn không hề thay đổi. Điều này thì tôi cũng đón nhận là nhờ vào việc các bậc tiền nhân đã lặp đi lặp lại hết lần này tới lần khác công cuộc đào sâu nghiên cứu về sinh mệnh, và nhờ vào tín ngưỡng.
Cho dù có nói như thế, “cái chết” sẽ đến mà không có sự phân biệt bản thân hay người khác. Có thể là sẽ không có những thứ như là cái chết mà chúng ta cảm thấy chấp nhận được từ tận đáy lòng. Chính vì vậy, “độ thoát sinh lão bệnh tử” trở thành một chủ đề lớn trong đời người. Và chính vì ai cũng sẽ đón nhận cái chết, nên việc cảm nhận sâu sắc niềm vui của việc đang có sự sống lúc này, và sống đời chan hòa với nhiều người qua qua “lúc này” ấy có thể nói là niềm hạnh phúc không gì sánh bằng.
Vậy thì, lý do có hiện thế trong dòng chảy của “sự sống vĩnh hằng” kéo dài liền một mạch kể từ khi vũ trụ hình thành và chúng ta lúc này sống đời qua hiện thế đó trong khi mang trên mình nỗi khổ “sinh lão bệnh tử” là gì –– về điều đó thì tôi muốn thử suy ngẫm lại thêm một lần nữa.